World Socialist Web Site
 

WSWS : Srpskohrvatski

Evropa i Austrijski Ekstremni Desničar Haider

Komentar Peter Schwarz-a
5. februara 2000.

Ulazak Jörg Haider-a i Partije Slobode (FPÖ) u austrijsku vladu označava da je po drugi puta u šest godina ekstremna desnica preuzela odgovornost vlasti unutar Evropske Unije. 1994, Nacionalni Savez u Italiji, čiji korijeni potiču iz fašističke partije Benito-a Mussolini-ja, su postali juniorski partneri u vladi medijskog barona Silvio-a Berlusconi-ja.

Dok je 1994. svjetska reakcija bila nijema, koalicija između (FPÖ) i konzervativne Austrijske Narodne Partije (ÖVP) je izazvala oštar internacionalni protest. Po prvi put, Evropska Unija se direktno umiješala u unutarnje poslove zemlje članice. 14 zemalja Evropske Unije (EU) namjeravaju da izoliraju Austriju političkim putem zamrzavanja bliskih odnosa.

Iz evropskih prijestonica odjekuju izjave šoka da partija, koja izlaže mržnju za sve strance, diskriminaciju i uvrijedljivu ideologiju, može učestvovati u vladi kao član Evropske Unije. U međuvremenu, bojkot ne utiče na austrijsko sudjelovanje u komitetima EU-a preko kojeg se vode skoro svi unutarnji poslovi u Evropi.

Uzimajući u obzir stvarna poslovanja Evrope, zvanični izražaji negodovanja u pogledu Haider-ove anti-inostrane parole se ne mogu uzeti sasvim ozbiljno. To što on većinom propovjeda se već odavno radi u Evropi.

Izbjeglice, osobe koje traže azil i drugi stranci, se sistematski drže dalje od kontinenta i teško da uživaju ikakva politička prava. Haider-ova mržnja prema strancima i kampanja su također našli svoje imitatore. Prošlogodišnja peticija, sa kojom su njemački hrišćanski demokrati odbili da se uvede dvojna nacionalnosti za neke inostrane stanovnike, je prisvojila Haider-ov referendum protiv Überfremdung-a (stranci će nas pregaziti), kao svoj uzor.

Bez obzira, agitacija protiv Haider-a nije samo licemijernost. To što interesuje evropske vlade nije sadržaj njegove politike već političke metode koje on upotrijebljava i društvena sredina na kojoj se on bazira.

Haider ometa što se u evropskom političkom jeziku zove "demokratska suglasnost"—dogovoreni način regulisanja svih važnih pitanja oko uređenja postojećih institucija i partija. Za sada, on uglavnom koristi parlamentarne metode, ali poziva neobuzdano na prikrivene osjećaje i skrivene predrasude koje se nalaze u narodu. Tako on poput vračara priziva duhove političke nestabilnosti i društvenih nemira koji su karakterizovali Evropu 1920-ih i 30-ih.

Haider je postao dilema evropskim vladama. Oni se plaše njegovih metoda, ali su baš oni stvorili uslove za njegov uspon—i ovisni su od njega za svoje održavanje. Haider-ov uspjeh donosi na površinu duboku političku krizu, koja je čvrsto stegla, ne samo Austriju sa svojih osam miliona stanovnika, nego čitavu Evropu.

Proces evropskog ujedinjena, koji se odvija pod znakom globalnih kompanija i finansijskih institucija, je već gurnuo široke društvene slojeve na hrpu otpada i time ih odstranio od zvanične politike. Pitanje kako obuzdati rastuće društveno nezadovoljstvo i društvene posljedice globalizacije sve više dominiraju javne diskusije. Ovo pitanje je bilo u žiži razgovora na nedavnom ekonomskom forumu u Davos-u, Švajcarskoj.

Međutim, sve sugestije da se posljedice globalizacije mogu ublažiti putem povratka politici društvene ravnoteže i oblika globalnog kejnzijanizma (vrsta ekonomske poslijeratne politike regulisanja kapitala—prim. prev.), zapinje i posrće pod ekonomskom realnosti u kojoj jedna ogromna korporacija juri za drugom da bi je preuzela; dok neprestani rast vrijednosti berzi postaje najvažniji ekonomski imperativ. U međuvremenu, nije stvar samo u sudbini pojedinih špekulatora koji zavise o neprestanom rastu vrijednosti berzi, već isto tako namirivanje miliona penzionera, i sudbina svih nacionalnih ekonomija.

Sve političke partije—bile one socijal demokratske ili konzervativne—su se podvrgle ovom razvoju i podržavaju politiku smanjivanja socijalnog osiguranja, koja ih sve više udaljava od potreba stanovništva.

Kriza Hrišćanskog Demokratskog Saveza u Njemačkoj (CDU) je živi dokaz ovoga razvoja. CDU nije prva, nego—slijedeći italianske hrišćanske demokrate, britanske Tory i francuske Gaulist-e—posljedna tradicionalna konzervativna masovna partija na ivici propasti. Finansijski skandal u CDU nije bio stvarni razlog za političku krizu, nego događaj koji je to na kraju i pokrenuo. Ova kriza razotkriva stvarnost da se društvena baza CDU-a kao "partije naroda" raspada.

U Austriji, gdje socijalni demokrati SPÖ i konzervativci ÖVP vladaju već trinaest godina u velikoj koaliciji, otuđivanje ovih partija od naroda je posebno vidljivo. Tako je nastao politički vakuum u koji je Haider ukoračio.

Leon Trocki je jednom napisao da je komunizam partija nade, a fašizam, kao masovni pokret, je partija očaja. Ova karakterizacija je također prikladna za Haider-a. Njegova politička vještina se sastoji u upućivanju razočarane mase na reakcionarni smjer. On potpaljuje strah običnih ljudi, koji se plaše posljedica globalizacije i koje su tradicionalne partije napustile i zaboravile.

Prema njemačkim sedmičnim novinama Der Spiegel, Haider "sebe smatra tribunom naroda, glas za one bez glasa, nezadovoljne, društvene gubitnike". U jednom intervjuu sa Die Zeit-om, on je samopouzdano objasnio: "Mi smo nova austrijska socijalna demokracija…Mi nastavljamo stopama sadašnje SPÖ. Naši glasači obuhvataju natprosječni broj radnika i žena."

Gledano u ovom svjetlu, tu naravno postoji jedan elemenat društvenog protesta u Haider-ovom usponu. Međutim, on ne obećava ovom društvenom protestu ni nadu ni orijentaciju, nego radije pretvara glupi strah u mržnju prema svim strancima, nacionalizam i poziv na red i zakon. On upotrijebljava taj strah da brani te iste društvene odnose koji su i doveli do toga, zato što, gledano izbliza, njegova društvena demagogija dokaziva da ona predstavlja fasadu, paravan za krajnje desničarski, neo-liberalni program.

U vladinom programu sa kojim se slažu Heider i novizabrani kancelar Wolfgang Schuessel, nema ništa što se ne bi moglo naći kod ostalih evropskih vlada. Uravnotežen budžet do 2005. godine, privatizacija nacionalizovane industrije, smanjenje državnih radnih mijesta i povećanje radnog staža za penzionere su samo nekoliko od tipičnih tačaka. Haider-ova nacionalistička demagogija služi za promociju politike koja otvara Austriju internacionalnom kapitalu.

Čak i ako vladajući krugovi u Evropi ne vole Haider-ove metode, oni u stvari ne mogu bez njega na duže staze. Što se otvorenije stari mehanizmi socijalne ravnoteže raspadaju, sve hitnije vladajuće klase zavise od novih oblika vladavine. Ako se zgražavanje nad društvenim uslovima više ne može ignorisati, onda se ono mora barem usmjeriti u reakcionarne puteve.

Ovo objašnjava slabovoljan karakter evropskog protesta, mješavinu simboličnog gesta i nemoći. Ovo se također odražava u uvodnom dijelu programa nove austrijske vlade. To je planirao sami federalni predsjednik Thomas Klestil i on je obavezao Haider-a i Schuessel-a da ga potpišu prije nego što je imenovao novu vladu.

On poziva na političku slobodu, poštovanje zakona, tolerantnost i istinsku demokratiju, dok osuđuje mržnju prema strancima, anti-semitizam i rasizam. Ali pored ovih plemenitih izreka, ništa ne obavezuje novu vladu. To jesu i ostaju samo riječi na papiru, i svako zna da će Haider potpisati bezbroj takvih dokumenata samo ako će to uglačati njegov put do vlasti.

Odveć nekoliko razasutih izjava o sporazumu sa Haider-om se mogu čuti po Evropi. Njemačka Hrišćanska Demokratska Unija (CSU) i njen predsjednik Edmund Stoiber, koji vlada u Bavaria-i, je već odobrio koaliciju između ÖVP i FPÖ od samog početka. CDU kaže da se Haider mora uključiti u demokratiju, umjesto da se izbjegava i bojkotuje. Vrijedno zapažanja je, da se predsjednik komisije Evropske Unije, Romano Prodi, uzdržavao od kritikovanja nove koalicije u Austriji.

Na duže staze, politički uspon figure kao što je Haider se može objasniti samo sa stanovišta političke dizorijentacije širokih društvenih slojeva. Decenijama duga dominacija staljinizma i socijalne demokracije nad internacionalnim radničkim pokretom je potkopala nadu u socijalističku alternativu postojećem društvenom sistemu. Haider iskorištava ovu dizorijentaciju da promocira svoju desničarsku demagogiju. Borba protiv opasnosti fašizma, kojeg on očigledno utjelovljuje, se podudara sa socijalističkom reorijentacijom radničkog pokreta.