World Socialist Web Site
 

WSWS : Srpskohrvatski

Evropa Ide Prema Vojnoj Nezavisnosti

Chris Marsden
5. juna 1999.

Odluka da se uspostavi temelj za Evropske Snage za Brzo Djelovanje koje bi funkcionisale nezavisno od NATO-a je važan izražaj o sve većim razlikama sa SAD-om.

Cilj plana, usvojenim na nedavnom vrhunskom sastanku najvećih predstavnika vlada Evropskog Saveza (EZ) u Cologne-u, je bio da se članicama 15 država da "mogućnost za autonomno djelovanje, potpomognuto jakim vojnim snagama." On ima sve odlike kompromisa, što je bilo nužno zbog suprotnih stavova raznih evropskih sila.

17. novembra prošle godne, evropski ministri vanjskih poslova i odbrane su završili dvodnevnu konferenciju u Rimu na kojoj su se suglasili o potrebi pojačanja evropskih vojnih sposobnosti, ali bez prekidanja udruženja sa NATO-om. Pored Francuske, Britanija je bila jedna od prvih koja je zvala za vojno pojačanje. Ali kao najuporniji saveznik SAD-a, isto tako je glavni branitelj neprestanog NATO-vog postojanja. Na drugu stranu Njemačka, iako vojno nejaka, snažno podržava EZ da osigura kontrolu nad svojom vojnom budućnosti. Nedavno je novopostavljeni predsjednik Evropske Komisije Romano Prodi paradirao ideju o jedinstvenoj evropskoj armiji. Ovo su odobrili Njemačka i Francuska dok je to Britanija odbila, održavajući suprotne pozicije u EZ-u.

Dovođenje evropske vojne snage pod direktnu kontrolu EZ-a također stvara probleme za zemlje koje nisu članice, kao Turska, i za nesvrstane zemlje (članovi koji ne pripadaju NATO-u niti Zapadnom Evropskom Savezu)--Irska, Finska, Švedska i Austrija.

Posljednja izjava poslije samita u Cologne-u sadržava popuštanje svim ovim stavovima. Slaže se sa raspuštanjem Zapadnog Evropskog Saveza iduće godine i sa prenošenjem svojih Evropskih Snaga za Brzo Dijelovanje pod kontrolu EZ-u. Međutim, u stavu prema nesvrstanim zemljama, izostavljaju Artikal 5 od povelje Zapadnog Evropskog Saveza koji garantuje zajedničku odbranu.

Javier Solana, generalni sekretar NATO-a, će popuniti novo mjesto EZ visokog predstavnika za vanjske zajedničke poslove i sigurnost. On je izabran prije njemačkog i francuskog kandidata--Zamjenika Ministra Vanjskih poslova Gò nter Verheugen-a i Ministra Vanjskih Poslova Hubert V¾drine-a--zato što SAD i Britanija imaju povjerenja u njega za njegovu ulogu u sadašnjoj balkanskoj krizi. Njegov zamjenik će da bude francuski ambasador EZ-a, Pierre Boisseau, i ironično, nećak Generala Charlsa de Gaulle-a koji je izveo Francusku iz NATO-a 1966.

Solana će predsjedavati nad pojačanim aparatom za stvaranje EZ polisa koji će se uspostaviti u Brussels-u. Ovo će sadržavati 20-članova novog odijeljenja za planiranje i stalni komitet ministarstva vanjskih poslova i odbrane predstavnika 15 država članica EZ-a. Ovo novo tijelo će biti zaduženo da nadgleda razvoj mogućnosti EZ-a da uspostavi svoje mirovne ili druge ograničene vojne operacije, ili nezavisno ili pomoću podrške NATO-a. SAD se tome ne protive, ali insistiraju u poleđini i putem Britanije da uloga takvog tijela bude ograničena.

Komentirajući u vezi ovih prijedloga, kada su Francuska i Njemačka ovo izjavile prošlog vikenda, Robin Cook, ministar vanjskih poslova Velike Britanije, je rekao da bilo koje novo tijelo "neće biti zamjena za NATO". Govornici za Blair-ovu vladu su također upozorili protiv svakog zaključka da je Evropa mogla sama ići u Kosovo da su se ovi novi EZ sporazumi već bili uspostavili. "Ovo nema veze sa sukobom jačine kao na Kosovu, za koji mi stvarno nismo opremljeni, ali se radi o tome da oštro spriječimo krize nižeg stepena," rečeno je Financial Times-u.

Ovaj govor se oštro razlikuje od onog kojeg je upotrijebio francuski predsjednik Jacques Chirac, koji je izjavio prošle sedmice da će ove odluke napraviti "jedan važni doprinos više-polarnom svijetu sa kojim je Francuska duboko vezana." On je dodao da će to biti doprinos Ujedinjenim Nacijama i Vijeću Sigurnosti (umjesto NATO-u) "dok preuzima glavnu odgovornost za mir i internacionalnu sigurnost".

Nikakvo usklađivanje i namještanje dogovora o sigurnosti ne mogu sami od sebe riješiti vojni deficit između Evrope i SAD-a. Zato ministri stranih poslova pozivaju da se poveća vojna potrošnja u čitavoj Evropi, da bi osiguralo postojanje potrebnih snaga da se suoče novim prijetnjama sigurnosti, kao što su Bosna i Kosovo. Francuska i Njemačka naglašavaju potrebu da se razvije nezavisna satelitska tehnologija, nezadovoljni što SAD ne dijele svoje informacija ni sa jednim NATO saveznikom osim Britanije, a o ovom se također dogovorilo u Cologne-u.

Sastanak u Cologne-u je iznio odlučnost EZ-a "da unaprijedi razvoj evropske vojne industrije," tražeći "dalji progres u harmonizaciji vojnih potreba" sa namjerom da postanu "konkurentni i dinamični" protiv SAD-a.

Ovi prijedlozi su dobili miješanu reakciju u evropskoj štampi. Neki odobravaju istorijski karakter prijedloga, uprkos njihovih ograničenja, a drugi ih osuđuju kao zabludne ili na pogrešnom putu.

Uvodnik Financial Times-a 2. juna je naglasio da bilo koji novi dogovor nije zamjena za NATO, ali je rekao, "Vrijeme je da se Evropljani organizuju da gase vatru u svojim dvorištima. Sada je do država članica da dokažu da su ozbiljni. Gospodinu Solani se trebaju dati potrebna sredstva i politička podrška. I Washington se treba naviknuti da sluša nekoga na drugoj strani telefona koji će moći da im odgovori."

Philip Stevens je napisao 4. juna, "Kosovo treba da bude katalist koji će da ubijedi zapadnu Evropu da preuzmu odgovornost za svoje sopstvene poslove--da se sa zakašnjenjem uzdignu izazovu postavljenom prije deset godina padom Berlinskog Zida. Evropska Zajednica mora pokazati da je spremna da organizuje svoje oružane snage--i da ima političku spremnost da ih upotrebi."

Times iz Londona je, u kontrastu, rekao, "Evropljani bi trebali da se koncentrišu na usavršavanje svoje vojne snage , a ne da se igraju svoje najdraže ratne igre, dizajniranje ustanova."

Guardian, koji nepokorno podržava evropsku vojnu nezavisnost, se žalio, "Ovo neće biti zajednička evropska armija koju je Romano Prodi zamislio. To će biti pokušaj da se izvuče više vrijednosti iz novca u iznosu od 120 milijardi funti kojeg evropski narod plaća za vojsku u porezima. Ova obilata suma održava preko dva miliona vojnika pod oružjem, od kojih su 750.000 regruti. Ovaj broj je mnogo veći od 1,4 miliona SAD trupa, ali on zadaje samo bijedni dio američkog vojnog udarca."

U Njemačkoj, financijski dnevnik das Handelsblatt se također žalio na "uglavnom jako nejasnu koncepciju", uzimajući u obzir da je Kosovo pokazalo "kako su Evropljani bespomoćni kada se suoče sa američkom dominacijom u vanjskoj i odbrambenoj politici."

Prije vrhovnog sastanka, francuski Liberation je napisao, "Istinski izazov je negdje drugdje i on neće biti riješen u toku vrhunskog sastanka u Cologne-u: ovaj izazov je budžetski i industrijski. Za evropske vojne sposobnosti je potrebna integracija evropske vojne industrije; stvaranje sposobne ustanove za programiranje; politika koja favorizuje kupovinu evropske mašinerije i posebno ona koja zahtijeva povećanje vojnog budžeta, je još dosta daleko."

U SAD-u, Internacional Herald Tribune je rekao, "Ovaj potez bi mogao biti najznačajniji od mnogih pokušaja od 1950. da se nađe zajednički evropski vojni stav pod nuklearnim kišobranom SAD-a," ali je bio skeptičan po pitanju budućnosti toga. "Evropa se još uvijek skoro potpuno oslanja na SAD u nekoliko ključnih oblasti, uključujući prikupljanje elektronskih informacija, sposobnost zračnog prebacivanja velike količine opreme i vojnika, te kontrolne i komandne sposobnosti. Okršaji na Kosovu koji su počeli za vrijeme vrhovnog sastanka EZ-a u Berlinu prije dva mjeseca, naglašavaju nemogućnost zemalja EZ-a da samostalno postupe protiv izazova na samom njihovom pragu," pisalo je.

New York Times je napisao da ovi planovi predstavljaju jedan pokušaj da se EZ pretvori "u vojnu silu po prvi put u svojoj 42-godišnjoj istoriji," ali je dodao da "ovi dogovori za sada postoje samo na papiru. U stvarnosti, kada su saveznici NATO-a odlučili da upotrebe zračne snage da natjeraju Jugoslaviju da prihvati sporazum o Kosovu, samo su SAD imale na stotine aviona koje su mogle uključiti u borbu, i satelitske informacije i oružja da izvrše napade sa minimalnim rizikom za pilote."

Međutim, bez obzira što posrće i što ima unutarnjih suprotnosti, likvidacija Zapadnog Evropskog Saveza, dovođenje njegovih vojnih snaga pod direktnu kontrolu EZ-a, potvrđuje neprestani raspad sporazuma sigurnosti uspostavljenih za vrijeme Hladnog Rata koji su opstajali na neospornoj vojnoj dominaciji Amerike nad Zapadnim Silama.

Zapadni Evropski Savez ima svoje porijeklo u poslije-ratnom Brussels-kom Sporazumu od 1948. za uzajamnu samo-odbranu, u kojem nisu bile uključene Njemačka i Italija. Poražene sile su se uključile u Zapadni Evropski Savez 1954.--tijelo ustanovljeno kao pripojak NATO alijansi (stvorenoj 1949.), i time potvrđujući glavnu ulogu SAD-a u evropskim pitanjima sigurnosti. Uglavnom pri kraju snaga, Zapadni Evropski Savez je bio reaktiviran 1984. sa namjerom da razvije zajedničku vojnu politiku i da učvrsti evropsku ulogu unutar NATO-a.

Propast staljinističkih režima u Istočnoj Evropi i bivšem SSSR-u krajem 1980-ih i početkom 1990-ih je stvorilo uslove u kojima su SAD držale neosporno vojno vodstvo—da se izrazimo vojnim jezikom, jednopolarni svijet--kojeg su SAD od tada iskoristile sa namjerom da uspostave svoje globalne interese.

Rat u Perzijskom Zalivu 1990-91. protiv Iraka--pomoću kojeg su SAD osigurale svoju moć nad regionom Srednjeg Istoka bogatog naftom--je izazvao veći broj zahtjeva za razvijanje evropske vojne snage i nezavisnosti. Sporazum Evropskog Saveza, dogovorenim 1991, zadužuje Evropu da uspostavi zajedničke vanjske, unutrašnje i vojne politike. Sa početkom raspada Jugoslavije 1991, tadašnji evropski komisioner Jacques Poos je izjavio da je ovo "vrijeme za Evropu", samo da bi još jednom doživio da vojna moć SAD-a ponovo dominira događajima.

Ovaj rat protiv Srbije je na kraju primorao evropske sile da formulišu određeni plan da prevladaju svoje vojno oslanjanje na SAD. To vodi prema pojačanju militarizma na čitavom kontinentu i povećanje globalne zategnutosti u borbi za dominaciju nad svijetskim strateškim prirodnim bogatstvima. Za ovo će biti potrebno ogromno smanjivanje izdataka za društvene i socijalne potrebe. Računa se da će Evropa morati potrošiti 120 milijardi funti godišnje da bi postala vojno nezavisna od SAD-a, što je jednako 1% od bruto domaćeg prihoda EZ-a.