World Socialist Web Site
 

WSWS : Srpskohrvatski

Slijedeca Faza U Rasparcavanju Jugoslavije: Forsiranje "Nezavisne" Crne Gore

Martin McLaughlin
15. jula 1999

Predstavnici vladujućih partija Srbije i Crne Gore su se sastali u srijedu u Beogradu, u prvim službenim razgovorima u više od godinu dana između dva režima koja sačinjavaju Federativnu Republiku Jugoslaviju.

Crnogorski predsjednik Milo Đukanović je zahtijevao ovaj sastanak da bi se započelo drastično re-organizovanje federalne države, ili uspostave uslovi za otcjepljenje Crne Gore, posljednje republike bivše Jugoslavije koja je još uvijek ujedinjena sa Srbijom.

Među ustupcima koje je tražio Đukanović su saglasnost Beograda sa crnogorskom kontrolom jedinica Jugoslovenske Armije u Crnoj Gori, kao i posebna i međunarodno konvertibilna valuta i druge mjere koje će ustvari odvojiti crnogorsku ekonomiju od srpske. Ako jugoslovenski predsjednik Slobodan Milošević odbije ove prijedloge, kao što se i očekuje, crnogorski zvaničnici su zaprijetili održavanjem referenduma na otcjepljenje tokom jeseni.

Pritisak za nezavisnost Crne Gore ne dolozi toliko od stanovništva te republike, koje je večinom srpsko, koliko od SAD-a i njenih evrposkih NATO saveznika, koji vide otcjepljenje Crne Gore od Srbije kao još jedan, potencijalno fatalan, udarac Miloševićevom režimu.

Otcjepljenje Crne Gore bi lišilo Srbiju njenog jedinog izlaza na Jadransko More. Većina srpskih prijeratnih zaliha nafte su dolazila putem tankera kroz Crnu Goru. Bez ove male republike—njena populacija iznosi samo 615.000 u odnosu na srpsku od 10 miliona—Srbija je zatvorena kopnom, i okružena susjednim državama koje su ili otvoreno neprijateljske (Hrvatska, Bosna i Albanija), NATO članice (Mađarska), okupirane od strane NATO-a (Kosovo i Makedonija) ili kandidati da se priključe NATO-u (Rumunija i Bugarska).

Upravo zbog ovog razloga su SAD tražile načina da podstaknu pokret za nezavisnost Crne Gore u posljednjih nekoliko godina, pogotovo od pobjede Đukanovića na izborima 1997. nad kandidatom kojega je podržavao Milošević. Washington smatra Crnu Goru kao posljednju kariku u lancu potrebnom da se upotpuni ekonomska blokada nametnuta Beogradu tokom bosanskog građanskog rata, i koja se od tada održava u jednom ili drugom obliku.

Đukanović sve otvorenije igra ulogu američke marionete. On se prećutno stavio na stranu NATO-a tokom kosovskog rata, iako je bio oprezan da izbjegne otvoren sukob sa 40.000 trupa Jugoslovenske Armije stacionirane u Crnoj Gori. NATO avioni su izvršili mali broj vazdušnih udara na ovu republiku, ostavljajući je relativno neoštećenu u poređenju sa Srbijom.

26. maja, na vrhuncu bombardovanja, vlada Crne Gore je tražila da se sve jedinice Jugoslovenske Armije u ovoj republici povuku ili stave pod njenu kontrolu, zahtjev koji su vojne starješine odmah odbile. Ali, kako je većina vojnih rezervista bila de-mobilizovana i poslata kući poslije beogradske predaje NATO-voj kampanji bombardovanja, ukupni broj federalnih trupa u Crnoj Gori se smanjio na 15.000—mnogo manje nego li ogromna NATO snaga koja se gomila prema jugu na Kosovu.

SAD predsjednik Bill Clinton je pozvao Đukanovića na samit evrposkih lidera koji se treba održati 28. jula u Sarajevu, da bi se diskutovala obnova u Bosni i drugdje na Balkanu. Srpski i jugoslovenski federalni zvaničnici su isključeni sa ovog sastanka.

Jedini vanjski faktor koji bi mogao usporiti i otežati otcjepljenje Crne Gore je pojačano suparništvo između SAD-a i Njemačke oko kontrole raznih dijelova bivše Jugoslavije. Ekonomska platforma koju zacrtava vlada Đukanovića ne bi stvorila nezavisnu Crnu Goru, nego ekonomsku koloniju Njemačke.

Prema izjavi Veselina Vukotića, profesora ekonomije na Crnogorskom Univerzitetu koji je radio na ovoj platformi i raspravljao je sa britanskim novinama Financial Times, plan je da se uspostavi nova valuta, konvertibilni dinar, kojega bi podržavao valutni odbor—organ kojeg bi kontrolisali internacionalni pozajmnici, a ne crnogorska vlada, da bi osigurali stabilnost valute. Novčana pomoć od 400 miliona maraka bi se pružila da bi se taj dinar održao u odnosu 1 naprema 1 sa njemačkom valutom.

Drugi dijelovi plana, kaže Financial Times, uključuju "ubrzanu privatizaciju, de-regulaciju, zaštitu prava privatne svojine, jednaki tretman za inostrane investitore, i uspostavljanje režima inostrane trgovine koja je otvorena za svjetsko tržište."

Premijer Filip Vujanović je rekao da će njegova vlada usvojiti ovaj ekonomski program do kraja jula i onda ga poslati Beogradu za ratifikaciju. Ako Milošević zabrani ovaj plan, to će onda pružiti dodatni izgovor za javni plebiscit na otcjepljenje od Jugoslavije.

Pripremanje američkog javnog mnjenja za sljedeću fazu u rasparčavanju Jugoslavije, pod pokroviteljstvom SAD-a, je već u punom jeku. Najznačajniji po ovom pitanju je članak Christopher Hedges-a koji je bio izdat 10. jula na prvoj stranici New York Times-a.

Hedges opisuje vojne pripreme crnogorskih zvaničnika za konfrontaciju sa Jugoslovenskom Armijom. On citira primjere nasilnih anti-srpskih izjava od strane predstavnika crnogorskog nacionalizma, da bi dali utisak da ova republika vrije od mržnje prema Srbima i žudnje da raskine veze s njima.

To što se prikriva u ovom krivljenju stvarnosti je prosta činjenica da su Crnogorci Srbi, koji govore isti jezik i dijele iste kulturne, religiozne i istorijske tradicije. Premda u Crnoj Gori postoji nesumnjivo nezadovljstvo prema Miloševićevom režimu, isti je slučaj i u Srbiji. Upravo je intervencija imperijalističkih sila, i posebno SAD-a, koja traži načina da okrene ovo opšte nezadovoljstvo u pravcu otcjepljenja.

Bilo bi pretjerano reći da je Crna Gora u stanju da postoji i da se razvija kao jedna nezavisna država. Otprilike je iste površine kao Kosovo, ali sa samo jednom trečinom stanovništva, i mnogo neplodnijom zemljom i manjim industrijskim razvojem. Ime ove republike—"Crna Gora"—je dobro opisuje.

U traženju načina da koristi Crnu Goru da Srbiji zatvori pristup moru, Clinton-ova administracija slijedi u dobro utabanim istorijskim stazama. Ova politika se tjerala tokom 19-tog stoljeća od strane Habzburškog Carstva, Otomanskog Carstva, i Njemačke pod Princom Bismarck-om. Habzburgovci su bili posebno zabrinuti da bi nezavisna Srbija mogla postati magnet za potlačene južnoslovenske narode, i insistirali su na uspostavljanju i nezavisne Albanije i nezavisne Crne Gore da bi Srbiju držali zatvorenu kopnom, malu i oslabljenu.

Primjer Crne Gore pokazuje stvarni prodor imperijalističke politike na Balkanu. Daleko od toga da nastoje spriječiti etničko čišćenje ili zločine protiv čovječanstva, SAD i NATO su nadgledali proces u kojem je bivša multi-etnička Jugoslavija bila pretvorena, komad po komad, u niz oslabljenih, etnički jednolikih i homogenih državica, od kojih je svaka ovisna o imperijalističkim silama, i ekonomski i politički.